Harlingen bevrijd!

Zaterdag 17 april is het 76 jaar geleden dat Harlingen werd bevrijd na vijf oorlogsjaren en bezetting door de Duitsers. Vorig jaar zou de 75ste bevrijdingsdagen 17 april én 5 mei voluit worden gevierd maar de corona pandemie verhinderde dat. In 2021 zou 75+1 gevierd worden met het programma van 2020, maar nog steeds is het corona virus niet onder controle. De organisatie die activiteiten van het Centraal Comité 1945 rond de 17de april en 5 mei heeft overgenomen, laat weten dat er komende jaren zeker nog aandacht zal zijn voor een groot bevrijdingsfeest. Om toch nu nog aandacht te besteden aan de beëindiging van de Tweede Wereld Oorlog en bevrijding, hieronder een artikel rond de bevrijding van Harlingen door eenheden van het Canadese 9de leger.

Tekst: Joop van der Heide, foto’s archief Hannemahuis.

Opmars vanuit het zuiden

Canadese militaire voertuigen op de Midlumerlaan na de verovering van de stad.

April 1945 Op de linkerflank van het Canadese 2e Legerkorps lag de Canadese 3e Infanterie Divisie met hemelsbreed. 200 kilometer verderop naar het noorden, de einddoelen aan de Friese Waddenkust en Leeuwarden als belangrijkste divisie aanvalsdoel. Het burgerverkeer op de route Harlingen – Leeuwarden – Groningen werd op 5 april al stopgezet. Militaire colonnes mochten niet meer gehinderd worden in hun bewegingen om de Kop van de Afsluitdijk te bereiken. Vervolgens werd het vliegveld Leeuwarden op 6 april door de Duitsers afgeschreven voor militair gebruik. En de Arbeitsreferent te Leeuwarden oordeelde dat Ausweise niet meer nodig waren want ‘..Der Krieg ist ja am Ende..’


Razendsnelle opmars

Een deel van het regiment met de pipes and drums op de Grote Bredeplaats. De Canadezen zouden tot eind 1945 in Harlingen gelegerd blijven en namen volop deel aan de feestelijkheden in augustus, speelden sportwedstrijden en vermengden zich uitstekend met de Harlinger bevolking. In 2015 zijn er nog zeven van die bevrijders in Harlingen geweest, werden op het stadhuis door de burgemeester ontvangen met een Harlinger lunch, vermaakten zich kostelijk met een trio zangeressen die als de Andrew Sisters oorlogsliedjes ten gehoren brachten. Men zou in 2020 de laatste Canadezen ontvangen maar ook hier stond corona dat niet toe. De laatste Canadese bevrijder van Harlingen overleed in januari van dit jaar.

In Friesland was er geen sprake van het voeren van een verdediging door de Duitse bezetters, hooguit van de vraag hoe het vege lijf te redden. Slechts één bataljon was er nodig om Friesland in een razendsnel tempo te doorkruisen vanaf Noordwolde tot aan de Friesche Wadden ten noorden van Dokkum. De ingezette brigades van de Canadese derde infanteriedivisie, behoefden alleen nog wat ‘opruimwerkzaamheden’ te verrichten. Alleen in de sector Harlingen en van Makkum en Pingjum tot aan de Afsluitdijk moesten de Canadezen voluit aan de bak. Vanuit Leeuwarden spoedde een van de bataljons zich in westelijke richting om Harlingen te bevrijden. Verder dan Franeker kwamen zij zondagmiddag 15 april niet.

Rechtsomkeert

De Canadese spits maakte bij Franeker rechtsomkeert, daarbij de ongeveer 500 achtergebleven Duitsers in Harlingen de gelegenheid gevend om op zondag 15 april en maandag 16 april op grote schaal vernielingen aan te richten. Bruggen werden vernietigd en meer dan 15 vaartuigen tot zinken gebracht. Op maandagochtend 16 april bereikte de voorhoede van de Canadezen Midlum. Vanuit Herbaijum werd Harlingen vroeg in de avond met artillerievuur bestookt door een luchtwaarnemer geleid. De Canadese commandant nam zijn toevlucht tot een beproefd gebleken recept. Eerst murw bombarderen, dan pas binnentrekken. Later op de avond van 16 april 1945 trokken de tirailleurs de stad in en konden zij zich rond middernacht meester maken van de binnenstad.

Beschonken Duitsers

Opmerkelijk was het aantal behoorlijk beschonken Duitse militairen die de Canadezen aantroffen. De Canadezen kwamen de stad in over de Harlingerstraatweg en Midlumerlaan. De belangrijkste verbindingsweg naar Franeker tot begin jaren 50 het Van Harinxmakanaal die toegangsweg doorsneed. Net als in de rest van Friesland was er in Franeker geen enkele tegenstand van de Duitse bezetters. Ze waren vóór de Canadezen uit gevlucht. De weerstand in Harlingen was dan ook verrassend. Uiteindelijk werd Harlingen op dinsdag 17 april 1945 bevrijd. De bevrijding van de provincie Friesland was daarmee nog steeds niet een feit want bij de stelling Wons en Makkum werd tot 19 en 20 april nog volop gevochten door de Duitsers die de Afsluitdijk in handen probeerden te houden. Natuurlijk lukte dat niet en was Friesland na 20 april volledig bevrijdt.

Militaire kaart opmars Canadees leger.